(*)Güvenli Topluma Giden Yolda Şiddet Olgusu,

Psikolog Dr. Ayla DÖNMEZ

Şiddet ve güvenli bir yaşam. Zehir ve panzehir gibi; şiddetin egemenliği, güvenli toplumun zehirlenmesidir. Buna karşın, güvenli toplum geliştiği oranda şiddet, yaşamdan silinir.

Biliyoruz ki insanlığın var oluşundan; kutsal söylencelerdeki Habil ve Kabil kardeşlerin ölümüne kavgalarından beri şiddet, yaşamımızda varlığını sürdüregelmektedir.

Elbette bilimsel gelişmenin biçimlendirdiği çağdaş toplumsal yaşamda kaba kuvvete dayalı şiddet uygulamasında göreceli bir azalmadan söz edilebilir. Ama günümüz dünyasında şiddet, bir yandan nükleer, stratejik ve taktik silahlarla daha ağır ve yoğun üst biçimlere dönüşerek varlığını sürdürmekte, öteyandan da o bildik biçimiyle yakamızı bırakmamaktadır.

Şiddet tarih boyunca tartışılan bir durum. Peki varlığından rahatsızlık duyduğumuz, hoşlanmadığımız halde niçin şiddetle bu kadar iç içe yaşıyoruz.

Tabii şiddetin hepimizce bilinen ve pek çok araştırmanın da ortaya koyduğu gibi çeşitli nedenleri vardır. Belki, temel amaç şiddet kullanarak ötekiler üzerinde güç sahibi olmak; korkuyu egemen kılarak kontrolu elde tutmayı sağlamaktır diye bir genel ve ortak tanımlama da yapılabilir. Öte yandan biliyoruz ki; doğada hayvanların yaşamında da şiddet var. Ama gözlemlerimiz, onların bu davranışlarının nedeninin temel gereksinimleri olan “yaşamak-varolmak” üzerine kurulu olduğu yönünde.

Bir şiirinde Ataol Behramoğlu diyor ki;

   İnsan insanın  
   Kurduydu belki  
   Gerçek kurttan   
   Yokken farkı.
 
   Onu kurttan  
   Ayıran özellik  
   Akıl olmalı  
   Ve üretkenlik 

Ne ki; şairin dediği gibi bizleri kurttan ayıran aklımız ve de üretebilme yeteneğimiz olmasına karşın, hala şiddetin güvenli topluma saldırısı sürmektedir. İnsanoğlunun da güvenli bir toplumu kazanma savaşımı… Bu savaşımın kimi kazanımlarını, anayasalarda, Uluslararası temel hak ve özgürlükler bildirgelerinde ve sözleşmelerinde de görebiliyoruz.

“Güvenli toplum”da her yurttaş, anayasal haklarını kullanmak ve yasaların güvencesinde olmak temel hakkına sahiptir. Yasalarla, kişilerin yaşadığı fiziksel ve sosyal ortamın sağlıklı bir şekilde düzenlenmesi gerekmektedir. Fakat bireyin karşılaştığı bireysel veya toplumsal şiddet onun bu haklarını kullanmasını engellemektedir. Bu tür yaşantılar çoğaldıkça, yasalar uygulanamaz hale geldikçe ortaya çıkan boşlukları çeteler, mafyasal yapılar doldurmaktadır. Ekonomik güçlükler, uyuşturucu bu oluşuma yataklık etmekte, eğitimsizlik de koşulları uygun hale getirmektedir. Giderek toplum yaşamında şiddet kültürü egemen olmaktadır.

Şiddetin Yaşanabildiği Ortamlar

Şiddetin yaşandığı pek çok ortam vardır. Aile, okul, iş, sokak, kamusal alanlar, kişiler arası ve ülkeler arası ilişkiler… gibi sayılabilir. Bunlardan üzerinde önemle durulan ve çok araştırma yapılan konulardan biri; aile içi şiddettir ...
Medeni Kanun şiddet kullanmanın tüm biçimlerini boşanma sebebi sayarak yaptırım altına almıştır.
Yasanın 162’nci maddesi, Hayata kast, pek kötü veya onur kırıcı davranış başlığı altında doğrudan şiddet kaynaklı boşanma nedenini kaleme alırken aynen şöyle demektedir:

“ Eşlerden her biri diğeri tarafından hayatına kastedilmesi veya kendisine pek kötü davranılması ya da ağır derecede onur kırıcı bir davranışta bulunulması sebebiyle boşanma davası açabilir.”

 
Şimdi bu maddenin yaşamda nasıl somutlandığını öteki boşanma sebepleriyle karşılaştıtmalı olarak aşağıdaki tabloya bakarak görmeğe çalışalım:

Tablo 1

Yıl		Toplam	Zina	Cana Kast ve Pek Fena Muamele	Cürüm ve Haysiyetsiz lik	Terk	Akıl Hastalığı	Geçimsizlik	Diğer
1991	A	27 167	271	91	72	717	92	25 497	427
	B	100	1,00	0,33	0,27	2,64	0,34	93,85	1,57
1992	A	27 133	221	79	97	678	98	25 189	771
	B	100	0,81	0,29	0,36	2,50	0,36	92,84	2,84
1993	A	27 725	228	103	95	777	129	25 580	813
	B	100	0,82	0,37	0,34	2,80	0,47	92,27	2,93
1994	A	28 041	215	90	65	719	105	26 119	728
	B	100	0,77	0,32	0,23	2,56	0,37	93,15	2,60
1995	A	28 875	176	105	69	634	122	27 096	673
	B	100	0,61	0,36	0,24	2,20	0,42	93,84	2,33
1996	A	29 552	171	63	85	583	109	27 764	777
	B	100	0,58	0,21	0,29	1,97	0,37	93,95	2,63
1997	A	32 717	229	112	74	675	124	30 674	829
	B	100	0,70	0,34	0,23	2,06	0,38	93,76	2,53
1998	A	32 167	217	119	89	735	96	29 898	1 013
	B	100	0,67	0,37	0,28	2,28	0,30	92,95	3,15
1999	A	31 540	181	82	84	564	104	29 535	990
	B	100	0,57	0,26	0,27	1,79	0,33	93,64	3,14
2000	A	34 862	133	62	69	593